تحقق حق به شهر: برنامه ریزی و بودجه مشارکتی/ کمال اطهاری

دسته بندی

درسگفتارهای زمستان ١٣٩۶ موسسه “پرسش”
تحقق حق به شهر: برنامه ریزی و بودجه مشارکتی
کمال اطهاری
یکشنبه ٢۴ دی ماه ساعت ١٧:٣٠
٨٨٨٢٢٠١٠-٨٨٨٣٧۶۴٧

نوشته  کمال اطهاری درباره درسگفتار «تحقق حق به شهر: برنامه ریزی و بودجه ریزی مشارکتی»
نزد هانری لوفور تحقق حق به شهر، رهایی زندگی روزمره از هژمونی سرمایه و قدرت برای بازگرداندن خلاقیت به شهر و زندگی است. وی مفهوم ابداعیِ حق به شهر (right to the city) را با معنایی همچون دیگر حقوق بشر (حق آزادی، کار، مسکن، تحصیل و. . .)، اما به عنوان ابَرحقی در برگیرنده و تحقق بخشنده به حقوق دیگر مطرح می نماید. حرف تعریف (the) گویای آن است که این حق هرچند عمومی است، اما چون وجه فضایی دارد، نه حق هرفرد به همه شهرها، بلکه حق به شهر یا فضایی معین است که یک انسان «مقیم» (inhabit) آن است.
بطور فشرده تعریف عینی حق به شهر، حق برخورداری تمام ساکنان شهری به ویژه گروه های کم درآمدتر و محروم تر از موارد زیر است: 
❑ امنیت و رفاه (خدمات) جمعی و دسترسی بدون تبعیض به فضای عمومی
❑ تأمین مسکن برای کم درآمدها 
❑ حمل و نقل همگانی
❑ تضمین دسترسی همگانی به اطلاعات، و مشارکت در برنامه ریزی و مدیریت شهر
❑ زمین ذخیره برای نسل های آینده
❑ حق توسعه پایدار و فضای لازم برای آن
❑ حفظ محیط زیست
❑ قابلیت دعوی برای تحقق حق به شهر.
برای تحقق حق به شهر دموکراسی نمایندگی representative democracy کافی نیست و می بایست از طریق دموکراسی مشارکتی عملی گردد. در دموکراسی مشارکتی participatory democracy کوشش این است تمام شهروندان بطور فعال در تصمیم گیری ها  مشارکت  کنند و حضور اجتماعی آنها به رای دادن محدود  نشود. بودجه ریزی مشارکتی به عنوان شکلی قابل تحقق از دموکراسی مشارکتی در برنامه ریزی شهری برای تحقق حق به شهر است و در واقع در بودجه ریزی مشارکتی، برنامه ریزی شهری به عملی اجتماعی تبدیل می گردد. برای نخستین بار بودجه ریزی مشارکتی در سال ۱۹۸۹ از شهر پورتوآلگره برزیل با ابتکار حزب کارگران برزیل آغاز شد و اکنون بیش از ۳۰۰۰ شهرداری در جهان، از آن جمله شیکاگو، لندن و برلین، الگوی آن را اقتباس کرده اند. به عبارت دیگر این بار الگوی کامل تری از دموکراسی از کشورهای جهان سوم به اول راه یافته است، اما در ایران حتا نیروهای رادیکال و مخالف لیبرالیسم و بخصوص نولیبرالیسم از گفتمان آن غفلت داشته اند.
در این درسگفتار در جلسه نخست تعریف مفاهیمی چون حقوق جمعی، حق به شهر، دموکراسی مستقیم، و بودجه ریزی مشارکتی؛ در جلسه دوم تجربه جهانی برنامه ریزی و بودجه ریزی مشارکتی؛ در جلسه سوم آسیب شناسی و توانسنجی نهادیِ برنامه ریزی در ایران برای تحقق حق به شهر صورت خواهد گرفت؛ و در جلسه چهارم، با مشارکت جمعی، انتظام بخشی نهادی و سازمانیِ سازگار با شرایط ایران برای تحقق حق به شهر ارائه خواهد شد.‌