توسعه با خصلت چینی: سوسیالیسم بازار/کمال اطهاری

دسته بندی

Autumn Courses 2014 , Bachelor , Course , Study

درسگفتارهای زمستان ۱۳۹۸ موسسه «پرسش»

توسعه با خصلت چینی: سوسیالیسم بازار

کمال اطهاری

شروع دوره: یکشنبه 6 بهمن ماه ساعت ۱۷

۸۸۸۲۲۰۱۰-۸۸۸۳۷۶۴۷

نوشته کمال اطهاری درباره درسگفتار توسعه با خصلت چینی: سوسیالیسم بازار

چین به راستی نوعی خاص از توسعه را به جهان معرفی کرده است: میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی واقعی چین از 1979 تا 2016 حدود 9.6 درصد رشد بود . به بیان دیگر، چین توانسته است در هر هشت سال اندازه‌ی اقتصاد خود را دو برابر کند. در این مدت 800 میلیون چینی از زیر خط فقر به در آمده‎اند. داده‎های صندوق بین‎المللی پول و مجمع اقتصاد جهانی نشان می‎دهد که (برمبنای برابری قدرت خرید) چین در سال 2014 از آمریکا به‎عنوان بزرگترین اقتصاد جهان پیشی گرفته است. برمبنای برابری قدرت خرید، سهم چین از تولید جهانی از 2.3 درصد در سال 1980 به 18.3 درصد در سال 2016 افزون شده، و هم‎زمان سهم آمریکا در تولید جهانی از 24.3 درصد به 15.3 درصد کاهش یافته است. صعود اقتصاد چین چشم‎گیر بوده است، چرا که در سال 1980 تولید این کشور (برمبنای برابری قدرت خرید) تنها یک‎دهم آمریکا بود و پیش‎بینی می‎شود تا سال 2022 اقتصاد چین 46.6 درصد بزرگتر از اقتصاد آمریکا گردد.

البته این میزان از توسعه‎ی اقتصادی بدون آسیب و پی‎آیندهای منفی نبوده است که ازدیاد چشم‎گیر نابرابری اجتماعی، آسیب‎های شدید زیست‎محیطی و نبود آزادی‎های سیاسی از زمره‎ی بارزترین آنها هستند. اما با در گرفتن این که این میزان رشد در کشورهای مرکزیِ سرمایه‎داری (که جمعیت چین بیش از مجموع آنها است) به چه شدتی به استثمار، استعمار، سرکوب و جنگ‎افروزی همراه بوده، اگر بتوان پی‎آیندهای منفی پیش‎گفته را به حداقل ممکن رساند، که اکنون در دستور کار چین است، ، شاید بتوان گفت مدل نهادیِ توسعه‎ی چینی کم‎آسیب‎ترین و سریع‎ترین مسیر توسعه را در تاریخ بشر به دست داده است.

چینی‎ها از ابتدا نام مدل نهادیِ خود را سوسیالیسم با خصلت چینی نهادند، اما در متون علمی و پژوهشی بطور معمول به آن سوسیالیسم بازار می‎گویند. البته پیش از چین، شیوه‎ای دیگر از سوسیالیسم بازار در اروپای شرقی توسط اسکار لانگه معمول شده بود، اما مضمون مدل نهادیِ نوع چینی با نوع اروپای شرقی آن تفاوت ماهوی دارد. مطالعات متعدد نشان می‎دهد که این مدل توانسته از آخرین دستاوردهای دانش بشر، از اقتصاد خُرد گرفته تا فلسفه‎ی سیاسی گرامشی و شهرسازیِ هلند و . . . بطور خلاقانه بهره گیرد.

ما در این درس‎گفتار نیز  به موضوعی مغفول در گفتمان توسعه‎ی ایران، و این بار درباره‎ی نحوه‎ی انکشاف و بکارگیریِ مدل نهادی سوسیالیسم بازار در چین و نقاط قوت و ضعف آن خواهیم پرداخت.