خاطرات کمون: آیین سیاسی شکست/ صالح نجفی

دسته بندی

Course

“درسگفتارهای زمستان 1394 موسسه “پرسش

خاطرات کمون

آیین سیاسی شکست

صالح نجفی

شروع دوره: دوشنبه 5 بهمن ماه ساعت 17.30-20

تلفن: 88822010-88837647

telegram.me/porseshiha

خاطرات کمون: آیین سیاسی شکست

در 18 مارس 1871، کارگران فنی و کمونیست‌ها، عمله‌ها و آنارشیست‌ها، شهر پاریس را تصرف کردند و کمون را بنیاد نهادند: آزمونی انقلابی و بنیادبرانداز در خودگردانی سوسیالیستی که هفتاد‌و‌دو روز پایید، تا هنگامی که کشتار خونین و قلع‌و‌قمع کمونارها پایه‌های جمهوری سوم فرانسه را استوار کرد. کمون بسان خوابی پر تب‌و‌تاب و برای مبارزان همه زمان‌ها و مکان‌ها چونان رؤیای شیرین رهایی در مقیاس تاریخ چند دقیقه‌ای بیشتر نبود: برگی که به راحتی می‌توان از تمام تقویم‌ها جدا کرد. سوسیالیست‌ها، آنارشیست‌ها، و مارکسیست‌ها قریب به صد‌وپنجاه سال است که در کار تعبیر این خواب غریب با هم جدل کرده‌اند: کمون نامی بود که نخستین (و واپسین؟) حکومت مردمی جهان بر خود نهاد: کمون نه مخلوق بین‌الملل اول بود و نه الهام‌گرفته از آن. تابع آموزه‌های سوسیالیستی هم نبود. مجموعه بس ناهمگنی بود از افراد و افکار پیرو بلانکی و پرودن و باکونین و …. مارکس از آغاز می‌دانست که کار کمون به شکست می‌انجامد، منتها کمون مهم‌ترین آزمون تاریخ برای تدوین «آیین سیاسی شکست» بود. مارکس در نامه‌ای به لیبکنشت، در کوران حوادث خیال‌انگیز پاریس، نوشت: «پاریسیان شکست خواهند خورد، و این شکست محرز است، و تقصیر خودشان است، تقصیری که به‌طور کلی ناشی از زیاده‌روی ایشان در شرافت و درستی است».

پس از شکست کمون و قتل‌عام مبارزان کمون، مارکس رساله جنگ داخلی فرانسه را نوشت و نخستین رژیم پرولتاریایی تاریخ را حاوی اصول اساسی جامعه سوسیالیستی آینده خواند. بدین‌اعتبار، مارکس نخستین تعبیرکننده رؤیای جامعه رهایی‌یافته آینده در آیینه کمون بود: کمون زیباترین خاطره‌ای است که ما از فردای پیکارهای خویش داریم – آینده در گذشته‌ای که در فضای بی‌زمانِ ناخودآگاه سیاسیِ هر مبارزه‌ای به ابدیت پیوسته است.

جلسه اول: چهارچوب نظری تعبیر/ تغییر رؤیای رهایی

جلسه دوم: اقتصاد سیاسی فضای عمومی و تجربه کمون

جلسه سوم: «تجملات کمون» یا کمونِ هنرمندان

جلسه چهارم: بازنمایی کمون از امیل زولا تا پیتر واتکینز