علم اقتصاد چیست؟/ ضرورت آموختن علم اقتصاد: اقتصادیات، اقتصاد توسعه و اقتصاد سیاسی/ کمال اطهاری

athari-dey95-1

دسته بندی

Course , Study

درسگفتارهای زمستان ۱۳۹۵ موسسه “پرسش”
علم اقتصاد چیست؟
ضرورت اموختن علم اقتصاد
(اقتصادیات، اقتصاد توسعه و اقتصاد سیاسی)
کمال اطهاری
شروع دروه: یکشنبه ۵ دی ماه ساعت۱۷.۱۵
-۸۸۸۳۷۶۴۷۸۸۸۲۲۰۱۰
qporsesh.com

طرح درس:

اقتصاد (economy) نهادی اجتماعی (social institution) است که در آن تولید و توزیع و مصرف محصولات اجتماعی (کالاها و خدمات) صورت می­گیرد. علوم اقتصادی (economic sciences) شاخه­ای از علوم اجتماعی­ است که به نحوه­ی قانونمند تولید، توزیع و مصرف این محصولات می­پردازد. شاخه­های اصلی این علم عبارت است از: اقتصادیات (economics)، اقتصادیات توسعه (development economics)، و اقتصاد سیاسی (political economy). ضرورت آموختن علم اقتصاد ازین­رو است که روابط اقتصادی مبنای شکل­گیری و بقای روابط اجتماعی،­­­­­ و شناخت آن مبنای مادی رهایی بشر از بند کور قوانین طبیعی و اجتماعی است. چرا که شناخت ضرورت مایه آزادی است.

اقتصاد سیاسی، در تعریفی بسیار ساده­ شده، به نقش قوانین اقتصادی در تکامل اجتماعی می­پردازد. بطور معمول برآیندهای همین تعریف بسیار ساده شده آن مورد توجه فعالان اجتماعی و سیاسی بوده و اغلب نیز به آن بسنده کرده­­اند. از همین رو نیز نتوانسته­اند از دیدگاهی سلبی (negative) نسبت به نظام موجود (در درون سرمایه­داری جهانی) فراتر رفته و به دیدگاهی اثباتی (positive) یا طرح عملیِ نظامی جایگزین دست یابند.

با این زمینه هرچند مبنای روش­شناسی شاخه اقتصادیات، مرکب از اقتصاد خرد وکلان، انتزاع مطلق (absolute abstraction) در نظامی بازارسَروَر (market-led) است، اما بدون آموختن آن نمی­توان راهی را که مارکس در کتاب عظیم سرمایه از انتزاع مطلق به انتزاع مشخص (concrete abstraction) پیمود، و در نهایت ناگزیریِ بحران را در نظام سرمایه­داری به اثبات رساند، فهمید و آن را در تحلیل مشخص و اثباتی جامعه خود و جهان بکار گرفت. بخصوص که قوانین اقتصاد سرمایه­داری واقعیت دارند، و اکنون هیچ اقتصاددان سوسیالیستی نیز تخصیص بهینه منابع را بدون استفاده از نهاد بازار ممکن نمی­داند. به علاوه تا دست یافتن به تعریف عملی نظامی کاملا متفاوت با نظام سرمایه­داری از لحاظ زیربنایی و روبنایی، استفاده از اقتصادیات توسعه برای کشورهای توسعه­یابنده ضروری است. مارکس در دیباچه چاپ اول سرمایه نوشته بود هیچ جامعه­ای نمی­تواند از مراحل طبیعی تکامل خود بجهد، آن چه که می­تواند این است که درد زایمان را کوتاه­تر و ملایم­تر کند. یعنی هرچند آموختن اقتصاد سیاسی برای دانستن مسیر تکامل اجتماعی ضروری است، اما برای کوتاه کردن درد زایمان، آموختن اقتصادیات و اقتصاد توسعه نیز ضرورت دارد.

در این درس­گفتار خواهیم کوشید دانشجویان شناخت کامل علم اقتصاد را آغاز کنند و دوره­بندی درس­گفتار بستگی به کشش دانشجویان خواهد داشت.