فروید در گذر تاریخ/ جواد گنجی

دسته بندی

Course

درسگفتارهای زمستان 1394 موسسه “پرسش

فروید در گذر تاریخ

سیر تحول افکارو ایده های فروید جوان

جواد گنجی 

شروع دوره: سه شنبه 6 بهمن ماه ساعت 17.15-19.15

تلفن: 88822010-88837647

telegram.me/porseshiha

 طرح درس: دوره‌ی اولیه‌ی فعالیت فروید و شکل‌گیری «روانکاوی» معمولاً زیر بار خروارها مفاهیم و ایده‌هایی مدفون است که محصول تحوّل روانکاوی در دوره‌ی متاخر نظریه‌پردازی فروید و متفکران بعد از او است. یکی از سرنوشت‌سازترین دوره‌های مطالعات فروید برمی‌گردد به سفر دو ساله‌ی او به فرانسه و همکاری‌اش با افرادی نظیر شارکو، که طی آن او با بیماران هیستریکی آشنا می‌شود که عوامل فیزیولوژیکی هیچ نقشی در شکل‌گیری بیماری شان ندارد و پیش از هر چیز از طریق هیپنوتیزم درمان می‌شوند. کتاب «پژوهش‌هایی در باب هیستریا» که فروید با همکاری ژوزف بروئر تقریر کرد دستاوردهای این دوره از تلاش فروید را برای فهم هیستریا و روان‌رنجوری منعکس می‌کند. این کتاب گزارشی پژوهشی از روند درمان و مطالعه‌ی زنان مبتلا به هیستریا است که منجر شد به اولین کشفیات فروید درباره‌ی ضمیر ناخودآگاه، معناداربودن سیمپتومها، نقش تروماهای روانی در دوپاره‌کردن ذهن و مختل‌کردن نظام تداعی‌های ذهنی،  و خصلت کاملاً روانی و غیر فیزیولوژیک بیماری هیستریا. در واقع، هسته‌ی اولین مفاهیم و ایده‌های «روانکاوی» به شکلی بسط‌نیافته در این کتاب حضور دارد.          

                 اما در سال‌های بعد از چاپ این کتاب، پژوهش‌های فروید تحولی شگرف را از سر گذراند و می‌توان ردپای بسیاری از نظریات بعدی فروید را در همین دوره‌ی پربار فکری جستجو کرد، نظیر نظریات انقلابی او در باب رویاها، نقش دوران طفولیت در شکل‌گیری ساختار روانی، نظریه‌ی اغواء، مراحل شکل‌گیری و تحول لیبیدو در کودکی و بلوغ، و … . در واقع، فهم کلیت آثار و اندیشه‌های فروید بدون درک این دوره‌ی فکری پرتنش ناممکن است، دوره‌ای که سرآغاز یکی از تاثیرگذارترین جنبش‌های فکری قرن بیستم است.

 

در این دوره‌ی آموزشی سعی بر برجسته‌کردن و بررسی تاثیر این دوران سرنوشت‌ساز بر نظریات و تفکر فروید، به طور اخص، و «روانکاوی»، به طور اعم، است. متن‌هایی که طی این دوره بدان‌ها ارجاع داده می‌شود عبارتند از «پژوهش‌هایی در باب هیستریا»، «پنج سخرانی مقدماتی» در آمریکا، «سخنرانی‌های مقدماتی در باب روانکاوی»، «تعبیر رویا» و … است.